5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu

Kabul Tarihi : 3.7.2005

Üretilemeyen doğal bir kaynak ve ekonomisi büyük ölçüde tarımsal üretime bağlı olan ülkemizde de önemli bir üretim aracı olan toprakların korunması, geliştirilmesi ile arazilerin ekonomik ve ekolojik kazanımlar gözetilerek, planlı kullanım ilkelerinin belirlenmesi amacıyla çıkarılan 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununu Ülkemizde yıllardır plansız ve sorumsuzca elden çıkarılan topraklarımızı belki geri getirmeyecektir, ama bundan sonra bu tür uygulamaları tamamen engellemese dahi kontrol altına alınmasını sağlayacaktır.

Kanunun amacı: toprağın doğal veya yapay yollarla kaybını ve niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını, geliştirilmesini ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak, plânlı arazi kullanımını sağlayacak usûl ve esasları belirlemek olarak kanunda zikredilmiştir.

Kanunun kapsamı : arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak belirlenmesi, sınıflandırılması, arazi kullanım plânlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulmasına ilişkin sorumluluk, görev ve yetkilerin tanımlanması ile ilgili usûl ve esasları kapsar, şeklinde ifade edilmiştir.

Kanunda kurulması öngörülen Toprak Koruma Kurulu Her ilde, Valinin başkanlığında, ildeki tarımdan sorumlu birim amiri tarafından başkan yardımcılığı ve sekretarya hizmetleri görevi yürütülmek üzere, ilde plân yapma yetkisine sahip kamu kurum ve kuruluşları ile üniversitelerden,üç birimin ve Maliye Bakanlığının ildeki üst düzey temsilcisi ile plânlama ve/veya toprak koruma konularında ulusal ölçekte faaliyette bulunan kamu kurumu niteliğini haiz meslek kuruluşları ile sivil toplum kuruluşlarının yerel temsilcilerinden üç kişi olmak üzere Kurul oluşturulur. Kurulun gündeminde bulunan araziler özel kanunlarla koruma altına alınmış alanlar, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün proje alanı veya 22.11.1984 tarihli ve 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanununa göre uygulama alanı ilân edilen yerlerden ise bu alanlarda uygulama yapan birimin yetkili temsilcisi de Kurula dâhil edilir.

Kurula bizzat İl valisinin başkanlık yapması, konuyla ilgili kamu kuruluşlarının ildeki enüst yöneticileriile katılmaları konunun önem ve ehemniyetini vurgulamak için zanederim yeterlidir.

Toprak Koruma Kurulu nun görevleri :

a) Arazi kullanılan tüm faaliyetlerde, arazinin korunması, geliştirilmesi ve verimli kullanılmasına yönelik inceleme, değerlendirme ve izleme yapmak, ortaya çıkan olumsuzlukları belirlemek, toprak korumayı ve bununla ilgili sorunları giderici önlemleri almak, geliştirmek, uygulanmasını sağlamak için görüş oluşturmak.

b) Arazi kullanımını gerektiren tüm girişimleri yönlendirmek üzere, yerel plân veya projelerin uygulanması amacıyla takibini yapmak.

c) Toprak koruma önlemlerinin yerine getirilmesi sürecini yerel ölçekte izlemek, değerlendirmek ve çözümleyici öneriler geliştirmek, hazırlanacak toprak koruma ve arazi kullanım plânları doğrultusunda, yerel ölçekli yıllık iş programları için görüş oluşturmak ve uygulamaya konulmasının takibini yapmak.

ç) Ülkesel, bölgesel veya yerel ölçekli yapılan plânlar arasındaki uyumu denetlemek.

d) Kanunda yer alan konularla ilgili başvuruları almak ve ilgililere aktarmak.

e) Kanunla verilen diğer görevleri yapmak. Olarak belirlenmiştir.

15 Aralık 2005 Tarihl ve 26024 Sayılı Resmi Gazete yayınlanarak yürürlüğe giren Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu Uygulama Yönetmeliği nin 8. maddesinde

“Toprak ve arazi varlığının belirlenmesinin usul ve esasları” başlığı altında; Ülke genelinde yapılacak toprak ve arazi varlığının belirlenmesi çalışmalarında; 4342 sayılı Mera Kanunu, 6831 sayılı Orman Kanunu ve diğer özel kanunlar kapsamında bulunan araziler ile 3194 sayılı İmar Kanununa göre onaylı imar planı bulunan arazilere ilişkin bilgi ve veriler, ilgili kurum, kuruluş ve yerel yönetimler ile koordineli çalışılarak toplanır. Tarım arazileri belirlenen kriterlere uygun olarak toprak ve arazi bilgilerini içerecek şekilde köy, belde, ilçe, il, ülke bazında sıralı olarak tespit edilir ve veri tabanı oluşturulur. İdari sınırlarda belirsizlik olması halinde tahmini sınır esas alınır. Veri tabanı ve haritaların hazırlanması çalışmalarının koordinasyonu ile ilgili hususlar Bakanlık tarafından belirlenir, standartlar ise Bakanlıkça hazırlanır veya hazırlattırılır denilmektedir. Yine Yönetmenliğin 9. maddesi nin üçüncü paragrafında “Arazinin özellikleri gözetilerek farklı kullanımlar karşısındaki davranışlarını ortaya çıkarmak için toprak ve arazi etütlerine dayanılarak yapılan arazi kullanım planları ile; yerel, bölgesel ve ülkesel ölçekte tarım arazileri, mera arazileri, orman arazileri, özel kanunlarla belirlenen alanlar, yerleşim-sanayi-turizm alanları, sosyal ve ekonomik amaçlı altyapı tesisleri ile diğer arazi kullanım şekillerini ve ileriye yönelik sürdürülebilir arazi kullanım türlerini gösteren rapor ve haritalar hazırlanır. Bu çalışmalarda ihtiyaca uygun ölçekte sayısal ve/veya manuel standart topografik haritalar, standart kadastral haritalar, uydu görüntüleri veya hava fotoğrafları kullanılabilir. Tespit edilen bilgiler veri tabanında saklanır” Gerek yukarıda zikredilen kanun ve yönetmelik hükümleri, gerekse tüm maddelerde konu ayrıntılı olarak irdelenmiştir.

Gelecek nesillere en azından karınlarını doyurabilecekleri kadar toprak bırakabilmemiz için kanunu titizlikle uygulamalı, yeteri kadar bilgilendirilmiş elemanlar yetiştirmemiz gerekmektedir. Bir ilde hatta ilçede neresini tarım arazisi, neresinin mera, neresinin yerleşim yeri, neresinin organize sanayi bölgesi olduğu veya olacağı belirlenmelidir. Böylece gereksiz yere arazi kullanımı önlenmesi ile birlikte, belediyeci nerede imar planı yapacağını, sanayici nerede fabrika yapa cağını bilecek ve bütçesini, programını ona göre yapacaktır.

Ahmet AHISHALI

Prj.Ve İst. Şb. Müdürü